Questions and answers

Članom 207. Zakona o socijalnoj zaštiti predvišeno je da se namenskim transferima u socijalnoj zaštiti, između ostalog, mogu finansirati inovativne usluge. Vlada utvrđuje visinu namenskog transfera, kriterijume za njegovu raspodelu po pojedinim jedinicama lokalne samouprave, kriterijume za učešće lokalne samouprave i dinamiku prenosa sredstava. Visina iznosa sredstava iz namenskih transfera za finansiranje  inovativnih usluga se određuje po osnovu odobrenih projekata i programa koji se odnose na inovativne usluge. Međutim, kako uredbom nije uređen način podnošenja projekata i programa kao ni kriterijumi za njihovo odobravanje, ovaj deo propisa koji se odnosi na namenske transfere se ne primenjuje.

Opredeljivanje sredstava za usluge socijalne zaštite nije uslovljeno usvajanjem strategije. Opredeljivanje sredstava za usluge socijalne zaštite proističe iz nadležnosti JLS i odluka koje u skladu sa tim donosi sama JLS. 

Međutim, strategijom socijalne zaštite se utvrđuju prioriteti i usmeravaju aktivnosti ka dostizanju određenih ishoda u ovoj oblasti, što dalje utiče na odluku JLS o obimu sredstava i vrsti usluga za koje će da budu opredeljena sredstva.

Zdravstvene usluge svakako mogu da se pružaju u okviru usluge pomoć u kući. Šta više, obično je takva organizacija usluga efikasnija i efektivnija te je njihovo objedinjavanje dobrodošlo. 

Međutim, da bi JLS mogla da izdvoji sredstva za tako objedinjenu uslugu, potrebno je doneti odgovarajuće odluke kojima se uređuju sadržaj usluge, utvrđuju uslovi za ostvarivanje prava na finansiranje tako organizovanih usluga iz sredstava JLS kao i relevantni postupci. Ipak, sredstva za tako organizovanu uslugu moraju da budu odvojeno opredeljena za zdravstveni i za socijalni segment. Naime, propisima kojima je uređen budžetski sistem je predviđeno razdvojena alokacija sredstava za zdravstvenu i za socijalnu zaštitu. 

Dakle, u konkretnom slučaju bi za realizaciju ove usluge bilo potrebno izdvojiti deo sredstava u odeljku za socijalnu zaštitu za troškove pružanja standardne usluge pomoći u kući i deo sredstava u odeljku za zdravstvenu zaštitu, koja bi bila namenjena medicinskom segmentu usluge.

Usluge socijalne zaštite se ne planiraju kao projektna aktivnost. Projekti su po definiciji vremenski ograničen poslovni poduhvat. Sa druge strane, Zakonom određene usluge socijalne zaštite su izvorna nadležnost JLS koja ne može biti vremenski ograničena. Svakako da obezbeđivanje usluga socijalne zaštite može u određenim okolnostima da bude vremenski ograničeno usled ograničenih sredstava koja su na raspolaganju ali to se odnosi na svaku nadležnost i svaku aktivnost JLS. 

Napominjemo da inovativne usluge čije obezbeđivanje nije predviđeno relevantnom odlukom JLS spadaju u projektne aktivnosti.

Obezbeđuje se pluralitet usluga, kao i pluralizam u pružanju usluga socijalne zaštite, dakle raznovrsnost usluga i pružaoca usluga; postoji otvoreno tržište na kome se odvija tržišna konkurencija što dovodi do boljeg kvaliteta i cene usluga socijalne zaštite; utiče na razvoj kulture poslovanja i stvara priliki za dobijanje partnera koji će usluge pružati u skladu sa potrebama u lokalnoj zajednici; lakše angažovanje ljudskih resursa (nisu potrebne saglasnosti za radno angažovanje kao u javnom sektoru), racionalniji troškovi usluge; bolje razumevanje potreba korisnika posebno ako su u pitanju organizacije civilnog društva koje imaju individualan pristup korisniku ili zastupaju interese korisnika. 

Prilikom javnih nabavki usluga socijalne zaštite se vodi računa da se odabere pružalac usluge koji je sposoban da tu uslugu pruži pod najpovoljnijim uslovima, u skladu sa najboljim interesom korisnika i propisanim standardima, a što je propisano članom 66 Zakona o socijalnoj zaštiti.

Obaveza participacije korisnika u obezbeđivanju usluga socijalne zaštite u nadležnosti JLS nije utvrđen ni jednim propisom koji se donosi na centralnom nivou vlasti. Članom 72. Zakona o socijalnoj zaštiti je utvrđeno plaćanje socijalne zaštite koje, u zavisnosti od socijalno-ekonomskog statusa korisnika, može biti: u celosti iz sredstava korisnika, njegovog srodnika ili trećeg lica, uz delimično učešće korisnika, njegovog srodnika, trećeg lica ili budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave, odnosno u celosti iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave. Međutim, kriterijume za učešće korisnika u plaćanju usluga socijalne zaštite u nadležnosti JLS propisuje nadležni organ JLS. 

Dakle, korisnici usluga socijalne zaštite u nadležnosti JLS participiraju u troškovima tih usluga ukoliko nadležni organ JLS propiše odgovarajuće kriterijume. Ipak, korisnici koji ostvaruju pravo na dodatak za pomoć i negu drugog lica i pravo na uvećani dodatak za pomoć i negu drugog lica, odnosno pravo na novčanu naknadu za pomoć i negu drugog lica po bilo kom osnovu, učestvuju sa najmanje 20% iznosa tog dodatka odnosno naknade u troškovima usluge socijalne zaštite ako je ta usluga usmerena i na zadovoljenje potreba pomoći i nege. 

Participacija korisnika usluga socijalne zaštite se temelji na utvrđenoj odgovornosti korisnika u zadovoljenju osnovnih životnih potreba (član 8. Zakona o socijalnoj zaštiti). Naime, svako je dužan da se stara o zadovoljavanju svojih osnovnih životnih potreba i osnovnih životnih potreba lica koje je dužan da izdržava, kao i da aktivno učestvuje u proceni, planiranju i realizaciji usluge socijalne zaštite. Svako je, u okviru svojih mogućnosti, svojim radom, prihodima i imovinom dužan da spreči, otklanja ili ublažava vlastitu socijalnu izolovanost kao i socijalnu izolovanost članova svoje porodice. Samim tim, ukoliko pojedinac ili njegovi članovi domaćinstva imaju materijalnih mogućnosti da obezbede potrebne usluge socijalne zaštite, onda nema osnova da se te usluge obezbeđuju iz javnih sredstava.

Savet za socijalnu zaštitu, kako sam naziv ukazuje, ima savetodavni karakter i njegovo osnivanje nije uređeno nijednim propisom tako da ne može da predstavlja obavezu JLS. Osnivanje saveta za socijalnu zaštitu je praksa koja je razvijena iz potrebe za uključivanjem različitih aktera u rešavanje socijalnih pitanja u lokalnoj zajednici.  Savet za socijalnu zaštitu je multisektorsko telo sastavljeno od relevantnih članova koji obavljaju različite ali srodne delatnosti (jedinica lokalne samouprave – sektor za socijalnu zaštitu, Centar za socijalni rad, ustanove socijalne zaštite sa sedištem u JLS. pružaoci usluga socijalne zaštite, policijska uprava, pravosudni organi, Nacionalna služba za zapošljavanje, Crveni krst i druge organizacije civilnog društva). 

Savet za socijalnu zaštitu obično formira Gradsko ili opštinsko veće. Delokrug rada saveta se formuliše odlukom o osnivanju a po pravilu obuhvata planiranja socijalne zaštite na lokalnom nivou (mapiranje potreba za uslugama u socijalnoj zaštiti, utvrđivanje broja i strukture korisnika, definisanje prioritetnih usluga), razmatranje socijalnih pitanja u JLS i predlaganje rešenja predlaganje relevantnih dokumenata u oblasti socijalne zaštite, praćenje realizacije relevantnih aktivnosti, monitoring i evaluaciju socijalne zaštite u JLS, razmenu informacija i podsticanje međusektorske saradnje.

U skladu sa članom 75. Zakona o javnim nabavkama, a na osnovu analize konkursne dokumentacije jedinica lokalne samouprave, za izradu tehničke specifikacije usluge Dnevni boravak potrebni su sledeći podaci:

• Opis usluge i bliži uslovi koji su karakteristični za potrebe konkretne JLS
• Broj stručnih radnika i broj stručnih saradnika
• Cena usluge (troškovi prevoza, troškovi zarada lica angažovanih na usluzi, kancelarijski troškovi – kancelarijski materijal, komunikacija), troškovi higijenskih sredstava
• Broj sati rada sa korisnicima
• Broj korisnika
• Lokacija korisnika
• Vrsta prevoza
• Period pružanja usluge
• Link na sajtu grada na kome se nalazi Odluka o socijalnoj zaštiti, Pravilnik o pružanju usluge, Metodologija formiranja cene.

U skladu sa članom 75. Zakona o javnim nabavkama, a na osnovu analize konkursne dokumentacije jedinica lokalne samouprave, za izradu tehničke specifikacije usluge Pomoć u kući potrebni su sledeći podaci:

• Opis usluge i bliži uslovi koji su karakteristični za potrebe konkretne JLS
• Broj stručnih radnika i broj stručnih saradnika
• Cena usluge (troškovi prevoza, troškovi zarada lica angažovanih na usluzi, kancelarijski troškovi – kancelarijski materijal, komunikacija), troškovi higijenskih sredstava
• Broj sati rada sa korisnicima
• Broj korisnika
• Učestalost pružanja usluge
• Lokacija korisnika
• Broj sati rada po korisniku
• Vrsta prevoza
• Period pružanja usluge
• Link na sajtu grada na kome se nalazi Odluka o socijalnoj zaštiti, Pravilnik o pružanju usluge, Metodologija formiranja cene.

Prema članu 67. Zakona o socijalnoj zaštiti, JLS je u obavezi da ministarstvu nadležnom za socijalnu zaštitu dostavi izveštaj o zaključenom ugovoru o javnoj nabavci usluga socijalne zaštite, sa sledećim podacima:

• nazive ponuđača čije su ponude pribavljene u postupku javne nabavke;
• procenu kvaliteta usluge ponuđača čije su ponude pribavljene u postupku javne nabavke i uporedni pregled cena usluga iz ponuda;
• nazive ponuđača čije su ponude izabrane kao najpovoljnije;
• ugovorenu vrednost pružanja usluge.

Program se kao planski dokument usvaja na period do tri godine (član 14. Zakona o planskom sistemu Republike Srbije). Zakon o socijalnoj zaštiti je utvrdio obavezu JLS da usvaja Program unapređenja socijalne zaštite koji sadrži mere i aktivnosti za podsticaj i razvoj postojećih i novih usluga socijalne zaštite (član 20.). Zakonom nije utvrđen interval usvajanja programa socijalne zaštite a najčešća je praksa JLS da ovaj dokument usvajaju na period od jedne godine.  

Ukoliko predviđene mere mogu da se realizuju u razdoblju od jedne godine, na način koji bi obezbedio dostizanje odgovarajućih ishoda onda je opravdano i usvajanje ovog dokumenta na taj period. Dakle kriterijum za vremensku odrednicu programa unapređenja socijalne zaštite treba da bude vreme za koje mogu da se ostvare odgovarajući ishodi. Smatra se da ukoliko potrebno vreme prevazilazi perod od tri godine, onda se radi o srednjoročnom dokumentu kao što je strategija. Takođe, treba težiti dužem razdoblju na koji se odnosi program socijalne zaštite kako bi se obezbedio kontinuitet usluga između dve budžetske godine.

Programska aktivnost je tekuća i kontinuirana delatnost korisnika budžeta čijim sprovođenjem se postižu ciljevi koji doprinose dostizanju ciljeva programa. Konkretna programska aktivnost „0005 - Obavljanje delatnosti ustanova socijalne zaštite“ sadrži rashode ustanova socijalne zaštite čiji je osnivač JLS, poput CSR, prihvatilišta, savetovališta, centra za pružanje usluga i sl. Međutim, ovo se ne odnosi na rashode budžeta za obezbeđivanje usluga socijalne zaštite. Rashodi za usluge socijalne zaštite koje pruža ustanova čiji je osnivač JLS se formiraju na osnovu cene usluga koja se određuje odgovarajućom odlukom. Sredstva za obezbeđivanje usluga se prenose u odgovarajućem iznosu koji se dobija množenjem planiranih jedinica usluge i cene konkretne usluge utvrđene odlukom. Ova sredstva se u programskom budžetu, zavisno od usluge, iskazuju u programu 11 programska aktivnost:

• 0002 - Porodični i domski smeštaj, prihvatilišta i druge vrste smeštaja;
• 0016 - Dnevne usluge u zajednici;
• 0017 - Savetodavno-terapijske i socijalno-edukativne usluge;
• 0021 - Podrška osobama sa invaliditetom.

Sva ostala sredstva koja se prenose ustanovi na osnovu prava i obaveza osnivača, iskazuju  se u programskom budžetu u programskoj aktivnosti 0005 - Obavljanje delatnosti ustanova socijalne zaštite.