U četvrtak, 16. aprila 2026. godine, u organizaciji Stalne konferencije gradova i opština (SKGO) i Univerziteta u Beogradu - Arhitektonskog fakulteta, održana je radionica „Identifikacija urbanih obrazaca banjskih naselja“, namenjena predstavnicima jedinica lokalne samouprave (JLS) i stručnjacima u oblasti planiranja i razvoja banja.
Radionica je okupila više od 20 učesnika iz gradova i opština nadležnih za deset banjskih naselja u Srbiji: Vrnjačka Banja, Vranjska Banja, Sijarinska Banja, Banja Kanjiža, Ovčar Banja, Banja Gornja Trepča, Bukovička Banja, Ribarska Banja, Sokobanja i Banja Selters. Događaju su prisustvovali i predstavnici Ministarstva građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture, čime je dodatno potvrđen značaj teme na nacionalnom nivou. Ovakav sastav učesnika omogućio je razmenu iskustava između različitih lokalnih konteksta i identifikaciju zajedničkih izazova i razvojnih potencijala.
Program radionice bio je usmeren na predstavljanje metodološkog okvira za identifikaciju i interpretaciju urbanih obrazaca, kao i na prikaz primera dobre prakse iz Srbije i Evrope. U uvodnom delu predstavljeni su ključni pristupi razvijeni u okviru SPATTERN projekta, sa fokusom na razumevanje urbanih obrazaca kao morfološko-funkcionalnih modela koji omogućavaju interpretaciju prostornih logika razvoja banjskih naselja.
Poseban segment bio je posvećen predstavljanju rezultata upitnika sprovedenog među banjskim naseljima, kao i nalaza istraživanja SKGO u oblasti korišćenja prirodnih lekovitih faktora, čime je uspostavljena veza između naučno-istraživačkog i institucionalnog pristupa razvoju banja. Kroz aktivnosti Odbora za ekonomski razvoj i posebnu radnu grupu, SKGO se kontinuirano bavi upravljanjem banjama, a na radionici su predstavljeni i rezultati analize pravnog okvira u ovoj oblasti, sa posebnim osvrtom na ulogu JLS u definisanju i naplati naknada za korišćenje prirodnih lekovitih faktora. Zaključeno je da su nalazi SKGO u velikoj meri usklađeni sa rezultatima istraživanja o planskoj dokumentaciji koje je sproveo SPATTERN tim.
U centralnom delu radionice SPATTERN tim predstavio je identifikovane urbane obrasce kao tipološki okvir za analizu i unapređenje planiranja banjskih naselja. Ovi obrasci integrišu morfološke i funkcionalne karakteristike prostora i predstavljaju osnov za bolje razumevanje odnosa između nasleđa, prirodnih resursa i savremenih razvojnih potreba.
Završni deo radionice bio je posvećen diskusiji i razmeni iskustava predstavnika lokalnih samouprava, sa ciljem sagledavanja mogućnosti primene urbanih obrazaca u planskim dokumentima, kao i identifikacije specifičnih izazova i potreba na lokalnom nivou.
Radionica predstavlja važan korak ka jačanju dijaloga između istraživačkog i upravljačkog nivoa, kao i razvoju alata za sistematičnije i kontekstualno osetljivo planiranje banjskih naselja u Srbiji.
Aktivnost je realizovana u okviru projekta „Future Heritage of Spa Settlements: Digital Platform for Advancing Knowledge and Innovation in Urban Morphology Approach for Environmentally-Sensitive Development in Serbia“ (SPATTERN), koji se sprovodi u okviru programa PRIZMA Fonda za nauku Republike Srbije, kao i u saradnji sa SKGO kroz projekat „Partnerstvo za dobru lokalnu samoupravu“, uz podršku Vlade Švajcarske.
Više informacija o projektu dostupno je na: https://spattern.org/
