Na ovoj stranici SKGO objavljuje odgovore Stručne službe SKGO na pitanja koja iz lokalnih uprava dobija u vezi sa funkcionisanjem lokalne samouprave u različitim oblastima i sa primenom nadležnosti i poslova gradova i opština.
Odgovori su dati polazeći od prethodnih iskustava, uvida i gledišta Stručne službe SKGO o primeni nadležnosti lokalne samouprave, od potvrđene dobre prakse u gradovima i opštinama, kao i od iskustava saradnje SKGO sa partnerima iz republičkih institucija i različitih organizacija koje sarađuju sa lokalnim vlastima u Srbiji. Odgovori Stručne službe SKGO ne predstavljaju zvanično tumačenje primene propisa koji uređuju rad lokalnih vlasti, nego njeno mišljenje u vezi sa konkretnim pitanjem koje je postavljeno.
Baza pitanja i odgovora može se pretraživati preko pojma koje se pojavljuje u određenom pitanju ili odgovoru i preko tematskih oblasti, odnosno podtema, koje čine delove nadležnosti lokalne samouprave u Republici Srbiji.
Sve predloge i komentare u vezi sa ovim servisom možete poslati na e-mejl pitaj@skgo.org
Postavite pitanjeOdredbom člana 68. stav 3. Zakona o lokalnoj samoupravi propisano je da broj potpisa građana potreban za pokretanje građanske inicijative iznosi 5% od ukupnog broja građana sa biračkim pravom. Naše pitanje glasi: da li se navedenih 5% odnosi na ukupan broj građana sa biračkim pravom sa celokupne teritorije jedinice lokalne samouprave ili se pomenuti procentualni iznos može odnositi i na užu oblast, poput 5% od ukupnog broja građana sa biračkim pravom sa teritorije, na primer, jedne mesne zajednice? Hvala Vam unapred na odgovoru.
Članom 68. stav 1. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07, 83/14 – dr. zakon, 101/16 – dr. zakon, 47/18 i 111/21 – dr. zakon) propisano je da „građani putem građanske inicijative predlažu skupštini jedinice lokalne samouprave donošenje akta kojim će se urediti određeno pitanje iz nadležnosti jedinice lokalne samouprave, promenu statuta ili drugih akata i raspisivanje referenduma u skladu sa zakonom i statutom“.
Članom 68. stav 3. istog zakona propisano je da „broj potpisa građana potreban za pokretanje građanske inicijative iznosi 5% od ukupnog broja građana sa biračkim pravom“.
Citirane zakonske odredbe treba razumeti tako da se njima na opšti način definiše i uređuje jedan od oblika putem kojih građani sa teritorije jedne jedinice lokalne samouprave mogu da ostvare svoje pravo na neposredno učešće u ostvarivanju lokalne samouprave, ne razlikujući, pri tom, da li je predmet građanske inicijative od interesa odnosno uticaja na celu jedinicu lokalne samouprave ili samo na jedan njen deo (naseljeno mesto, mesnu zajednicu i sl).
Imajući u vidu da građanska inicijativa predstavlja formalan i zvaničan način opštenja građana sa skupštinom jedinice lokalne samouprave, zakon je definisao minimalan broj građana koji mora da podrži određenu inicijativu, da bi ta inicijativa mogla da bude uzeta u formalno razmatranje. Tako je zakon praktično rekao da građansku inicijativu na teritoriji određene opštine/grada mora da podrži najmanje 5% birača sa teritorije te opštine/grada, da bi se ona smatrala formalnim aktom.
Na osnovu svega navedenog, zaključak je da se 5% uvek računa u odnosu na ukupan broj birača u celoj jedinici lokalne samouprave, bez obzira na to da li se predmet građanske inicijative odnosi na celu jedinicu lokalne samouprave ili samo jedan njen deo, npr. mesnu zajednicu.
Poštovani, da li je dodatni rad regulisan članom 40. i 41.Zakona o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave, isto što i dopunski rad predviđen članom 202. Zakonom o radu? Odnosno, da li se na službenike zaposlene u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave u tom delu primenjuju samo odredbe Zakona o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave? Hvala!
Što se tiče dodatnog rada koji je regulisan članom 40. i 41. Zakona o zaposlenima u autonomnim pokrajinam i jedinicama loklane samouprave, dopunski rad regulisan članom 202. Zakona o radu je jedan od mogućih oblika dodatnog rada službenika u organima jedinice lokalne samouprave, jer dodatni rad službenika može predstavljati i radni odnos kod drugog poslodavca, kao i drugi oblici rada van radnog odnosa.
Poštovani, potrebno je da nam date mišljenje koje se odnosi na ispravke u matičnoj knjizi rođenih. Naime, stranka je podnela zahtev za ispravku upisanog podatka u MKR za svog brata koji je preminuo 2014.godine navodeći da je ispravka neophodna radi ostavinske rasprave. U naknadim upisima i zabeleškama stoji da je lice umrlo 2014.godine. Da li se onda može vršiti ispravka u knjizi rođenih za umrlo lice?
Član 21. Zakona o matičnim knjigama („Sl. glasnik RS“, br. 20/2009, 145/2014 i 47/2018) propisuje da se u matične knjige upisuju podaci o činjenicama koje su prijavljene, odnosno podaci sadržani u aktu nadležnog organa ili ustanove. Ako postoji osnovana sumnja da je podatak koji se upisuje u matičnu knjigu netačan, matičar je dužan da ga proveri pre upisa.
Članom 30. istog zakona propisano je da greške u matičnim knjigama koje su uočene pre zaključenja upisa, ispravlja matičar, u skladu s propisom kojim se uređuje način vođenja matičnih knjiga, dok je članom 31. propisano da greške u matičnim knjigama koje su uočene posle zaključenja upisa, matičar može ispraviti samo na osnovu rešenja nadležnog organa, tj. na osnovu rešenja opštinske/gradske uprave. Međutim, od ove obaveze, zakon je predvideo izuzetak. Naime, ako je u Registar matičnih knjiga pogrešno upisan podatak zbog tehničke ili očigledne greške ili greške u prijavi, opštinska/gradska uprava vrši ispravku greške nastale nakon zaključenja elektronskog upisa, a pre upisa u papirni oblik, s tim da se datum i tekst ispravke beleži u okviru Registra matičnih knjiga.
Postupak ispravke greške vodi se po službenoj dužnosti ili na zahtev stranke, odnosno lica koje za to ima neposredan i na zakonu zasnovan pravni interes, u skladu s propisom kojim se uređuje opšti upravni postupak (član 32. Zakona o matičnim knjigama).
Shodno zakonskim odredbama ne postoje prepreke ili utvrđena ograničenja prilikom sprovođenja postupka ispravke grešaka u matičnim knjigama.
Dakle, greške se mogu ispravljati u matičnim knjigama, nevezano od toga koji je status lica. Ako se greška nalazi u matičnoj knjiži rođenih (a radi se o umrlom licu), ispravka greške je moguća. Ukoliko je u pitanju tehnička greška, takvu grešku može ispraviti i sam matičar bez posebnog rešenja nadležnog organa. Međutim, ukoliko je u pitanju greška u pogledu podatka koji se upisuje u matičnu knjigu rođenih, tu ispravku matičar može uraditi samo na osnovu rešenja nadležnog organa.
Dakle, postupak ispravke greške može se pokrenuti i na zahtev lica koje za to ima neposredan i na zakonu zasnovan pravni interes, i u skladu s propisom kojim se uređuje opšti upravni postupak, nadležni organ tj. opštinska/gradska uprava dužna je da donese rešenje kojim se odobrava ispravka greške u MKR koju vrši matičar.
Da li načelnik ili zamenik načelnika opštinske uprave koji su u drugom mandatu izabrani po Zakonu o zaposlenima u autonomnim pokrajnama i jedinicama lokalne samouprave putem javnog konkursa treba da prodju program obuke za službeniike na položaju koji se prvi put postavljaju na položaj i da li se na njih u slučaju da ne treba da prolaze navedeni program obuke jer nisu prvu put postavljeni na položaj (ali jesu po Zakonu o zaposlenima...) primenjuje član 99.stav 1 Zakona "Službenik na položaju može posle proteka vremena na koje je postavljen, biti ponovo postavljen na isti položaj bez javnog konkursa, ako je pohađao program obuke utvrđen za službenike koji se prvi put postavljaju na položaj" ili stav 2 "Ako konkursni postupak za popunjavanje položaja nije pokrenut u roku iz člana 95. stav 3. ovog zakona, službenik se posle proteka vremena na koji je postavljen, postavlja na isti položaj bez javnog konkursa". Dakle pitanje je da li je potrebno da pohadjaju program obuke i da li se po isteku mandata sprovodi javni konkurs?
Članom 99. Zakona o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne smouprave ("Sl. glasnik RS", br. 21/2016, 113/2017, 95/2018, 114/2021, 92/2023, 113/2017 - dr. zakon, 95/2018 - dr. zakon, 86/2019 - dr. zakon, 157/2020 - dr. zakon, 123/2021 - dr. zakon i 92/2023) između ostalog je predviđeno i da službenik na položaju može posle proteka vremena na koje je postavljen, biti ponovo postavljen na isti položaj bez javnog konkursa ako je pohađao program obuke utvrđen za službenike koji se prvi put postavljaju na položaj. Ako konkursni postupak za popunjavanje položaja nije pokrenut u roku iz člana 95. stav 3. ovog zakona, službenik se posle proteka vremena na koji je postavljen, postavlja na isti položaj bez javnog konkursa.
U članu 42. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaposlenima u autonomni pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave („Sl. glasnik RS“, br. 92/2023) predviđeno je da se uslov u pogledu pohađanja obuke iz člana 20. ovog zakona za ponovno postavljenje na položaj ne odnosi na službenike koji su postavljeni na položaje pre početka primene ovog zakona.
Imajući u vidu gore navedeno, u ovom slučaju službenik na položaju nije dužan da pohađa program obuke utvrđen za službenike koji se prvi put postavljaju na položaj i mora biti postavljen na isti položaj bez javnog kokursa, ako se konkursni postupak za popunjavanje položaja ne oglasi najkasnije 90 dana pre siteka vremena na koje je službenik na položaju postavljen.
Da li je moguće izvršiti povećanje naknada za članove upravnih odbora ustanova, kao i uvesti naknade za članove nadzornih odbora, imajući u vidu važeće propise? Takođe, da li postoje pravne ili druge smetnje da lica koja su zaposlena u ustanovama i istovremeno imenovana u upravne i nadzorne odbore primaju naknadu za obavljanje tih funkcija
Prema članu 32. stav 1. tačka 8) i 9) Zakona o lokalnoj samoupravi („Sl. glasnik RS“, br. 129/2007, 83/2014 - dr. zakon, 101/2016 - dr. zakon, 47/2018 i 111/2021 - dr. zakon) Skupština opštine je nadležna da osniva ustanove, vrši nadzor nad njihovim radom, kao i da imenuje i razrešava upravne i nadzorne odbore, te direktora.
Povećanje visine naknade članovima upravnih odbora ustanova, kao i uvođenje naknada za članove nadzornih odbora, nije sporno, pod uslovom da su za te namene obezbeđena finansijska sredstva u budžetu opštine.
Predsedniku i članovima upravnog i nadzornog odbora ustanove može pripadati naknada za rad, u skladu sa uslovima i merilima utvrđenim aktom osnivača, odnosno Skupštine opštine. Tim aktom se uređuju i način utvrđivanja visine naknade dinamika isplate, način obezbeđivanja sredstava i druga relevantna pitanja. Svi članovi upravnih i nadzornih odbora, uključujući i one imenovane iz reda zaposlenih u ustanovi, imaju pravo na odgovarajuću naknadu za rad. Odlukom nadležnog organa nije moguće izuzeti zaposlene iz prava na naknadu. Na ovu temu postoji i stav Ustavnog suda Republike Srbije iznet u Odluci broj IUo-276/2018, objavljenoj u „Službenom glasniku RS“, broj 126/2020.